जेन–जी आन्दोलनका क्रममा फरार विदेशी कैदीबन्दी पक्राउ गर्न अब कूटनीतिक पहल

सरकारले जेन–जी आन्दोलनका क्रममा फरार भएका विदेशी कैदीबन्दी पक्राउ गर्न कूटनीतिक पहल थाल्ने भएको छ । सम्बन्धित देशका नेपालस्थित दूतावासमार्फत पहल थाल्ने तयारी गरेको हो । यसका लागि फरार विदेशी कैदीबन्दीको सूचीसहितको नोट गृह मन्त्रालयले परराष्ट्र मन्त्रालय हुँदै दूतावासमार्फत सम्बन्धित मुलुकमा पठाउनेछ ।

गृह मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार हाल ३० मुलुकका ६४५ कैदीबन्दी फरार छन् । उनीहरूको सूचीसहितको नोट तयार पार्ने काम भइरहेको गृह मन्त्रालयमातहतको कारागार व्यवस्थापन विभागले जनाएको छ । विभागले कैदीबन्दीको सूची, उनीहरूको कसुर, भुक्तानी गर्न बाँकी कैद अवधिलगायत विषयलाई अंग्रेजी भाषामा उतार्ने काम गरिरहेको छ ।

विभागका महानिर्देशक लीलाप्रसाद शर्माले जेलबाट फरार भएका विदेशी कैदीबन्दी पक्राउ गर्न परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत सम्बन्धित मुलुकका दूतावास हुँदै पहल थाल्ने तयारी भइरहेको बताए । ‘हालसम्मको तथ्यांकअनुसार देशका २० कारागारबाट ६४५ विदेशी कैदीबन्दी फरार रहेको देखिएको छ । त्यसमध्ये ५४२ जना भारतका मात्रै छन् । बाँकी १०३ कैदीबन्दी अन्य मुलुकका छन्,’ उनले भने, ‘उनीहरूलाई पक्राउ गर्न परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत सम्बन्धित मुलुकका दूतावास हुँदै पहल थाल्न लागिएको छ । यसका लागि उनीहरूको सूचीसहितको नोट सम्बन्धित मुलुकका दूतावास पठाउने तयारी भइरहेको छ ।’

फरारमध्ये २५२ कैदीबन्दी लागुऔषध कसुरका छन् । जुन कुल फरार संख्याको ३९.०६ प्रतिशत हो । त्यस्तै, जबर्जस्ती करणीका १०२ कैदीबन्दी फरार भएका छन् । यो कुल कैदीबन्दीको १५.८१ प्रतिशत हो । तथ्यांकअनुसार चोरी कसुरका ४६, सुन चोरी–पैठारीसँग सम्बन्धित ३६, कर्तव्य ज्यानका ३५, मानव बेचबिखनका ११, अपहरणका २२, सवारी ज्यान कसुरका २१, डाँका मुद्दाका १४ र हतियार खरखजाना कसुरका ११ कैदीबन्दी फरार छन् । त्यस्तै, अभोरस्टे कसुरका नौ, ठगीका सात, मुद्रासम्बन्धी ६, वन्यजन्तु कसुर र अभौतिक मुद्रासम्बन्धी तीन–तीन, राजस्व चुहावट, अभद्र व्यवहार, हुन्डी कसुर र खोटा चलनका दुई–दुई तथा एसिड प्रहार, अप्राकृतिक मैथुन, विद्युतीय कारोबार, ज्यान मार्ने उद्योग र आत्महत्या दुरुत्साहनका एक–एक कैदीबन्दी फरार छन् । बाँकी ५४ कैदीबन्दीको भने कसुर खुलेको छैन ।

तथ्यांकअनुसार सबैभन्दा धेरै काठमाडौंको सुन्धारास्थित केन्द्रीय कारागारबाट २९२ विदेशी कैदीबन्दी फरार भएका छन् । त्यस्तै, ललितपुरको नक्खु कारागारबाट ७५, सुनसरीको झुम्का कारागारबाट ४९, नवलपरासीबाट ३९, महोत्तरीबाट ३२, मकवानपुरको भीमफेदी कारागारबाट २७, बाँके र कैलालीबाट १९–१९ र कञ्चनपुरबाट १७ विदेशी कैदीबन्दी फरार भएका छन् । यसबाहेक कपिलवस्तुबाट १४, कास्कीबाट १३, रौतहट र चितवनबाट १२–१२, दाङको तुल्सीपुरबाट आठ, सप्तरीबाट ६, सिन्धुलीबाट पाँच, तनहुँबाट दुई तथा म्याग्दी र दार्चुलाबाट एक–एकजना फरार भएका छन् ।

कारागार व्यवस्थापन विभागले उनीहरूलाई २८ भदौमै कालोसूचीमा राखिसकेको छ । देशका सबै अध्यागमन विभागमा उनीहरूको नामावली पठाइएको छ । उनीहरूका राहदानी पनि रद्द भएका छन् । यद्यपि, उनीहरू फरार भएको ५० दिनसम्म पनि राज्यले पक्राउ गर्न सकेको छैन । फरार हुनेमध्ये अधिकांश भारतीय नागरिक भएकाले उनीहरू दक्षिणतर्फका विभिन्न नाका हुँदै भारत प्रवेश गरेको विभागको दाबी छ ।

विभागका महानिर्देशक शर्माले भने, ‘फरारमध्ये अधिकांश भारतीय नागरिक छन् । उनीहरूको नामावली सबै अध्यागमन कार्यालयमा पठाएका छौँ । तर, खुला सीमा भएको हुँदा उनीहरू भागेर भारत प्रवेश गरेको हाम्रो ठम्याइ छ । उनीहरूलाई पक्राउ गर्न सम्बन्धित दूतावासमा कसुरसहितको नोट पठाउनेछौँ ।’