हिरासतभित्रै दलित युवकको मृत्यु: ‘प्रेम’ को मूल्य कि जातीय विभेदको पराकाष्ठा?

सिन्धुली: अन्तरजातीय प्रेम विवाह गरेकै कारण पक्राउ परेका सिन्धुली सुनकोसी–३ का २३ वर्षीय श्रीकृष्ण विकको प्रहरी हिरासतभित्रै रहस्यमयी मृत्यु भएपछि सिन्धुली तनावग्रस्त बनेको छ। मृतकका परिवार र दलित अधिकारकर्मीहरूले यसलाई “प्रहरी संरक्षणमा भएको हत्या” भन्दै निष्पक्ष छानबिन र न्यायको माग गरेका छन्।

घटनाको पृष्ठभूमि श्रीकृष्णले केही महिनाअघि खोटाङकी एक १८ वर्षीया मगर जातकी किशोरीसँग प्रेम विवाह गरी काठमाडौंमा बस्दै आएका थिए। तर, दलित युवकसँग विवाह गरेको भन्दै किशोरीको पक्षले श्रीकृष्णविरुद्ध बालविवाह र ‘जबरजस्ती करणी’ को मुद्दा दर्ता गराएको थियो। सोही उजुरीका आधारमा वैशाख ३ गते सातदोबाटोबाट पक्राउ परेका उनलाई सोही दिन इलाका प्रहरी कार्यालय खुर्कोट पुर्‍याइएको थियो।

हिरासतभित्र के भयो? प्रहरीका अनुसार, वैशाख ७ गते उनले हिरासतको शौचालयमा आफ्नै सर्टको पासो लगाएर आत्महत्या गरे। तर, परिवारले यसलाई मान्न तयार छैनन्। मृत्यु भएको ४ घण्टासम्म परिवारलाई खबर नगर्नु र सिन्धुली अस्पताल पुर्‍याएपछि मात्र जानकारी दिनुले घटना नियतवश लुकाउन खोजिएको उनीहरूको दाबी छ। मृतककी आमा विन्दामाया विकका अनुसार श्रीकृष्णले हिरासतमा भेट्न जाँदा प्रहरीले जबरजस्ती करणीको मुद्दा स्वीकार गर्न दबाब र चरम यातना दिएको बताएका थिए।

पीडितको अडान र माग “हामी दलित भएकै कारण प्रेमलाई ‘करणी’ को मुद्दा बनाइयो र हिरासतभित्रै छोराको ज्यान लिइयो,” आमा विन्दामायाको आक्रोश छ। पीडित पक्षले उच्चस्तरीय छानबिन समिति गठन नभएसम्म शव नबुझ्ने र पोस्टमार्टम नगर्ने अडान लिएका छन्। सांसद खगेन्द्र सुनुवारले यस विषयमा संसदीय समिति गठन गर्न र दोषी प्रहरीमाथि कारबाही गर्न माग गरेका छन्।

प्रशासनको कदम बढ्दो विरोधपछि प्रमुख जिल्ला अधिकारी स्किम श्रेष्ठले सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारीको संयोजकत्वमा सात सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेकी छिन्। यद्यपि, अधिकारकर्मीहरूले राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग र दलित आयोगको प्रत्यक्ष निगरानीमा सत्यतथ्य बाहिर ल्याउनुपर्ने दबाब दिइरहेका छन्। यो घटनाले नेपाली समाजमा अझै जरा गाडेर बसेको जातीय विभेद र राज्यको सुरक्षा संयन्त्रभित्रको चरम लापरबाहीलाई पुनः नग्न रूपमा उजागर गरिदिएको छ।