ह्वाइट हाउसमा भव्य स्वागत, तर परिणाम शून्य: ट्रम्प-सी शिखर वार्ताको लेखाजोखा

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबिच वासिङ्टनमा सम्पन्न तीन दिने शिखर वार्ता ठूलो तामझामका साथ सकिएको छ। दुई दिनसम्म चलेको सघन छलफल र अत्यधिक कूटनीतिक आतिथ्यताका बाबजुद वार्ताबाट भने कुनै ठोस वा दूरगामी सहमति निस्कन सकेन। विश्लेषकहरूका अनुसार विश्वका दुई ठूला शक्तिबिचको टकरावपूर्ण सम्बन्धको दिशा बदल्न यो बैठक असफल भएको छ।

प्रायः विदेशी नेताहरूसँग कडा रूपमा प्रस्तुत हुने ट्रम्पले सीको स्वागतमा भने विशेष चासो देखाए। विमानको ढोकामै पुगेर स्वागत गर्नुका साथै रोज गार्डेनमा विशेष सैनिक मार्चपास, बाजागाजा र लडाकु विमानको गर्जनसहित सीलाई भव्य सम्मान दिइयो। तर, यो खातिरदारी सौहार्दताभन्दा बढी रणनीतिक बाध्यता रहेको मानिन्छ। गत वर्ष अमेरिकाले छेड्दै आएको व्यापार युद्धको जवाफमा चीनले ‘दुर्लभ खनिज’ (Rare Earths) को आपूर्ति रोकिदिएपछि अमेरिकी प्रविधि क्षेत्र दबाबमा परेको थियो, जसका कारण ट्रम्प नरम बन्न बाध्य भए।

वार्तामा एआई, इरान युद्ध र व्यापार जस्ता पेचिला मुद्दाहरूमा दुवै नेताले आ-आफ्नो अडान दोहोर्‍याए। एआईको विषयमा सीले यसलाई मानवकै नियन्त्रणमा राख्दै जिम्मेवार प्रयोग गर्नुपर्नेमा जोड दिए भने ट्रम्पले ‘सुपर इन्टेलिजेन्स’ (SI) को रूपमा व्याख्या गर्दै प्रतिस्पर्धात्मक स्थिति कायम राख्नुपर्ने धारणा राखे। इरान युद्ध र हतियार अभावका कारण अमेरिकी राजनीतिमा दबाब परेको बेला चीनले इरानसँग संवादको आह्वान त गर्‍यो, तर अमेरिकाले चाहेजस्तो दबाब दिन अस्वीकार गर्‍यो। व्यापारको हकमा वार्ताको एक मात्र दृश्य उपलब्धि जारी व्यापार युद्धविरामलाई थप दुई महिना लम्ब्याउने सहमति मात्र रह्यो, तर भन्सार महसुल र प्रविधि प्रतिबन्ध जस्ता मूल विवादहरू भने यथावत् नै रहे।

यसैबिच, सीले ट्रम्पलाई ताइवानको स्वतन्त्रताको विरोध गर्ने पूर्वअडानमा कायम रहन ताकेता गरेका छन्। ह्वाइट हाउसले यसबारे आधिकारिक टिप्पणी नगरे पनि ट्रम्पले ताइवानलाई दिइने भनिएको १४ अर्ब डलरको हतियार बिक्री रोकेकाले ताइवानमा आशङ्का बढाएको छ, जसप्रति ताइवानको विदेश मन्त्रालयले आपत्ति जनाएको छ।

साथै, प्रतिस्पर्धामा ‘एउटाको जित र अर्काको हार’ हुने ट्रम्पको धारणालाई सीले सीधा चुनौती दिए। ‘थुसिडाइड्स ट्रयाप’ (उदाउँदो शक्ति र स्थापित शक्तिबिचको द्वन्द्व) को सन्दर्भ दिँदै सीले दुई देशबिचको प्रतिस्पर्धा कुस्ती नभई ‘दुवै सँगै दौडिने प्रतिस्पर्धा’ हुनुपर्ने बताए। भन्सार र निर्यात प्रतिबन्धका बाबजुद चीनले ईभी (EV) र एआई क्षेत्रमा गरिरहेको प्रगतिले अमेरिकालाई ठूलो चुनौती दिइरहेको छ।

यो भेटघाट गत एक वर्षभित्र दुई नेताबिचको तेस्रो बैठक हो। आउँदो नोभेम्बरमा सेन्जेनमा हुने ‘एपेक’ (APEC) सम्मेलन र डिसेम्बरमा मायामीमा हुने ‘जी-२०’ (G20) सम्मेलनका क्रममा दुई नेताबिच पुन: भेट हुने सम्भावना रहेकाले यस वासिङ्टन वार्तालाई निष्कर्षभन्दा पनि दीर्घकालीन कूटनीतिक संवादको एउटा निरन्तर शृङ्खलाका रूपमा हेरिएको छ।